Val do Dubra

Historia
.
A comarca que hoxe é Val do Dubra, estivo habitada dende moi antigo.

Linda ó norte con Tordoia, ó sur con Ames, ó sureste con Santiago, ó este con Trazo, ó oeste con Santa Comba e A Baña.
Surcado de norte a sur polo río Dubra, que marcha polo fondo da depresión meridiana Tuy-Carballo, desembocando no Tambre en Portomouro.
Ten unha superficie de 108,2 kms. cadrados.
Divídese en 12 parroquias e 99 entidades:

Parroquias:
Parroquia:                                        Superf.(km2)           Poboación
1 ARABEXO                                           18,20                      320        
2 BEMBIBRE                                            4,51                      918
3 BUXÁN                                                   9,13                       344
4 COUCIEIRO                                       13,05                        472
5 ERVIÑOU                                                7,70                      152
6 NIVEIRO                                                  8,81                       313
7 PARAMOS                                               6,35                       214
8 PORTOMEIRO                                       8,49                       200
9 PORTOMOURO                                     6,41                       416
10 RIAL                                                       9,70                       785
11 SAN ROMÁN                                         6,00                       311
12 VILARIÑO                                             10,25                       135

Arabexo
Lugares da parroquia de Arabexo no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Albagueira | O Burgo | O Campo do Río | A Cancela | O Casal | Os Caseiros | Castrillón | As Cerdeiras | A Fonte | A Igrexa | O Monte | O Outeiro | Outrocanto | O Pino | Rebordelos | O Vilar | Xariñas
Bembibre
Lugares da parroquia de Bembibre no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Arcai | Bembibre | O Campo da Feira | O Casal | A Corredoira | A Graciosa | A Mexerica | O Pazo | Socortes | A Taboada
[]Buxán
Lugares da parroquia de Buxán no concello de Val do Dubra (A Coruña)
As Cañotas | Carral | Casais | A Coruña | O Cruce | A Igrexa | Montemaior | Padrón | Quintán | As Quintáns | Reboredo de Abaixo |Reboredo de Arriba | Reboredo do Medio | Vilar | Vilasuso
[]Coucieiro
Lugares da parroquia de Coucieiro no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Bascuas | Gontar | A Igrexa | Lal | Maxais | O Porto | Portomedal | Vilalba | Vilar
[]Erviñou
Lugares da parroquia de Erviñou no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Abelenda | Erviñou | San Cristovo
[]Niveiro
Lugares da parroquia de Niveiro no concello de Val do Dubra (A Coruña)
A Algaria | O Barral | Campana Arriba | A Igrexa | Nariño | Niveiro do Medio | A Pedregosa | A Rocha | O Seixal | A Torre Branca
[]Paramos
Lugares da parroquia de Paramos no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Carballosa | A Cavada | Paramos | O Pombal | Quintáns
[]Portomeiro
Lugares da parroquia de Portomeiro no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Cerradelo | Portomeiro | Vilardoa
[]Portomouro
Lugares da parroquia de Portomouro no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Cernadas | Novais | Portomouro de Abaixo | Portomouro de Arriba | Xermán
[]Rial
Lugares da parroquia de Rial no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Arnexo | Buiro | O Campo de Carlexo | O Campo de Rial | O Campo dos Cochos | Carlexo | O Carral | O Castro | Costenla | O Foxo |Loureiro | Malvares | Pousada | O Rieiro | Santo Estevo | Soutiño | O Viso
[]San Román
Lugares da parroquia de San Román no concello de Val do Dubra (A Coruña)
A Carreira | Cebei | Estebande | Insua | A Lesta | Novexilde | San Román | Vilar | Xermil
[]Vilariño
Lugares da parroquia de Vilariño no concello de Val do Dubra (A Coruña)
Cornes | A Igrexa | A Picaraña | Vilariño

[]Parroquias de Val do Dubra

Arabexo (Santa María) | Bembibre (San Salvador) | Buxán (Santiago) | Coucieiro (San Martiño) | Erviñou (San Cristovo) | Niveiro (San Vicente) | Paramos (Santa María) | Portomeiro (San Cosme) | Portomouro (San Cristovo) | Rial (San Vicente) | San Román (Santa Mariña) | Vilariño (San Pedro)

Castros e mámoas:
PARROQUIA DE ABAREXO (Santa Maria)
- 01.YC05 - Castro. "Castro de Tenzas da Costa", GA15088Ref001 (Costa, Rebordelos-Abelenda)
- 01.YC06 - Castro. "O Castrillón", GA15088019 (O Burgo)PARROUIA DE BEMBIBRE (San Salvador)
- 02.YC22 - Arquitectura militar. "Castelo do Pazo. O Castelo", GA15088007 (OPazo)

PARROQUIA DE BUXAN (Santiago)
- 03.YC19 - Castro. "Castro de Buxán", GA15088008 (A Igrexa)
- 03.YC20 - Túmulo. "Mámoa 1 da Costa do Marco", GA15088017 (Costa doMarco, Vilar)
- 03.YC21 - Túmulo. "Mámoa 2 da Costa do Marco", GA15088018 (Costa doMarco, Vilar)
- 03.YC22 - Indeterminado. "Facho", GA15088Ref003 (Montemaior)

PARROQUIA DE ERVIÑOU (San Cristobo)P.G.O.M de VAL DO DUBRA (A CORUÑA)DOCUMENTO INICIAL 8
- 05.YC10 - Castro. "Castro de Erviñou", GA15088Ref002 (San Cristovo)
- 05.A11 - Carballeira de la Capilla de San José (Abelenda)

PARROQUIA DE NIVEIRO (San Vicente)
- 06.YC12 - Castro. "Castro de Niveiro", GA15088023 (Niveiro do Medio)
- 06.A13 - Árbol. Roble centenario en A Igrexa (A Igrexa)

PARROQUIA DE PARAMOS (Santa María)
- 07.YC12 - Castro. "Castro de Santa María de Paramos, Castro de Paramos, ACroa, O Castro", GA15088024 (Paramos)
- 07.YC13 - Túmulo. "Mámoa 1 da Taberna Vella", GA15088001 (Pedras Negras, ACavada)
- 07.YC14 - Túmulo. "Mámoa 2 da Taberna Vella", GA15088002 (Pedras Negras, ACavada)

PARROQUIA DE PORTOMEIRO (San Cosme)
- 08.YC11 - Arquitectura militar. "Castro do Castelo", "O Castelo de Portomeiro"GA15088005 (Portomeiro)
- 08.YC12 - Castro. "Castro de Vilardoa", GA15088Ref004 (Cerradelo)
- 08.YC13 - Túmulo. "Mámoa 1 Paraños, Vilardoa", GA15088013 (Vilardoa)
- 08.YC14 - Túmulo. "Mámoa 2 Paraños, Vilardoa", GA15088014 (Vilardoa)
- 08.YC15 - Túmulo. "Mámoa 1 de Mato Grande", GA15088015 (Vilardoa)
- 08.YC16 - Túmulo. "Mámoa 2 de Mato Grande", GA15088016 (Vilardoa)

PARROQUIA DE PORTOMOURO (San Cristobo)
- 09.YC25 - Castro. "Castro de Portomouro", GA15088010 (Portomouro de Arriba)
- 09.YC26 - Necrópolis. "Sartegos, Pedra do Home", GA15088009 (Portomouro deArriba)Para ver máis da Pedra do Home: http://apedradohome-patinho.blogspot.com/

PARROQUIA DE RIAL (San Vicente)
- 10.YC37 - Castro. "Castro de Rial", GA15088011 (O Castro)
- 10.YC38 - Castro. "Castro de Ramona, Castro de Malvares", GA15088006 (Malvares)
En Malváres, aínda que en EPTISA non o fan constar hai unha mámoa, así o demostra tanto a toponimia(A Mámoa) coma a morfoloxía do terreno
- 10.YC39 - Castro. "Castro de Boiro", GA15088Ref005 (Pousada)

PARROQUIA DE SAN ROMAN (Santa Mariña)
- 11.YC36 - Túmulo. "Mámoa 1 de Porto Rabeiro", GA15088003 (Xermil)
- 11.YC37 - Túmulo. "Mámoa 2 de Porto Rabeiro", GA15088004 (Xermil)
- 11.A38 - Carballeira en San Román (San Román)

PARROQUIA DE BEMBIBRE(San Salvador)
Castro do Pazo
Mámoa do Brañón

Como se ve pola cantidade de castros e mámoas, Dubra estivo habitado dende moi antigo e con moitas entidades.
Mapas dos castros e mámoas:
http://maps.google.es/maps/ms?ie=UTF8&hl=es&msa=0&msid=110951164832519785436.0004346aeaa3b7cd4ab47&z=11&om=1

Para máis información, descripción dos castros, etc: http://castrosdevaldodubra-patimho.blogspot.com/

Etimoloxía de Dubra:
Suevo = corriente de agua, río
Eslavo = (dubr) bosque, roble
BEMBIBRE:
i.e. = P(B)aemeiobrix(briga)=
P(B)ae=río,
meio=entre,
brix(briga)=fortaleza, lugar en alto; =
fortaleza(lugar en alto) entre ríos
Para ver máis sobre os significados dos topónimos: http://toponimiadevaldodubra-patinho.blogspot.com/

Personaxes ilustres de Val do Dubra

Miro

Un dos primeiros documentos que menciona á Dubra é o Cronicón Iriense, donde o rei suevo Miro(570-583) dona á sé de Iria Flavia a diócese de Dubra:
et Mirus cepit Bracaram et fecit concilium Bracarensem sedundum, ubi Andreas fuit, in era DCX Et Mirus sedi sue Hiriensi contulit dioceses, scilicet: Morracium,Saliniensem, Moraniam, Celenos, Montes, Metam, Merciam, Tabeyrolos, Velegiam, Hour, pistomarcos, Amaeam, Coronatum, Dormianam, Gentinas, Celticos, Barchalam, Nemarcos, Vimiantum, Selagiam, Bregantinos, Farum, Scutarios, Duuriam, Montanos, Nemitos, Prucios, Bisacos, Trasancos, Lavacencos et Airos, et alias que in canonibus resonat. (Transcripción e notas de Manuel-Rubén García Alavarez, Memorial Hisatórico Español, (R.A.H.), Tomo L. Madrid. 1963".
Traducción: Miro Tomou baixo o seu dominio a Braga e reuniu o Concilio Bracarense segundo, onde acudíu Andrés no ano 610. E Miro puxo baixo a súa sé Iriense as seguintes dióceses a saber: O Morrazo, Salnés, Moraña, Caldas, Montes, Meta, Merza, Tabeirolos, Valga, Louro, Nemancos, Vimianzo, Seaia, Bergantiños, Faro, Escudeiros, Dubra, Montaos, Nendos, Pruzos, Bezoucos, Trasancos, Labacengos e Arros, e outras das que se ten mención nos canones

1016 César Arias foi un cabaleiro-soldado que donou en 1016 una Igrexa de Buxan, cas suas posesións, ó Mosteiro de S. Martiño Pinario. De Buxan recibía o devandito Mosteiro os mellores tributos de trigo e centeo. Ainda existe en Buxan o topónimo Agro do Cabildo.

Templarios
1241 No documento de 1241 o mosteiro de Oseira cede aos templarios unha serie de propiedades nesta comarca, que lles vendera Gómez Ares e a súa esposa María Fernández; localizábanse estes bens in tota terra de Trastamar et de Duvria et in Bregantinos et in Canzes... Máis en: http://documentos-patinho.blogspot.com/

1752 Pablo Villarino naceu en San Salvador de Bembibre- Buxán (A Coruña) cara ao ano 1752.
Eran os seus pais Ángel Villarino e Teresa Pieyra, segundo o escritor xenealista arxentino Ibargurren, e segundo Castro López eran Ángel de Villarino e Josefa Pequeño. Máis en: http://personaxes-patinho.blogspot.com/
1835 Eduardo Pondal a súa relación con Dubra ven de que menciona os seus nomes nalgúns dos seus poemas. Coñecíu Dubra, porque entre Carballo e Santiago había(aínda quedan trazos dél) un camiño moi antergo(Véxase: http://caminhos-patinho.blogspot.com/), polo que pasaba nas súas viaxes.

Así escribíu:
Fugitiva Portomeiro, ... Máis en: http://personaxes-patinho.blogspot.com/

1876 Cándido Pumar Torres, nado en Buxán(1876 - 1942) Foi:
-Coengo Penitenciario da Catedral
-Vicecanciller da Universidade Pontificia
-Catedrático do Seminario de Santiago
-Administrador do Pazo de Raxoi. Máis en: http://personaxes-patinho.blogspot.com/

1970 Ares Espada descubríu dúas estatuíñas de 80x18x16 e 85x21x16cms. na capela de San Xoan Bautista das Augas Virxes(Bembibre), flanqueaban a porta. Son dous xoves cantores do coro pétreo da catedral de Santiago, atribuídos ó Mestre Mateo. Chamoso Lamas recuperóunas en 1970 para formar parte da reconstrucción do coro de pedra do Museo Catedralicio.

1960 Dende antigo o Concello era coñecido por Buxán que cambia a Val do Dubra en 1960
Como concello creouse no 1835 coa denominación de Buxán
A Casa Consistorial de Val do Dubra estivo primeiro en Buxán(ata fináis do século XIX), logo trasladouse á Corredoira(Bembibre) a principios do s. XX; polos anos 20 do S. XX pasou a Casal(Niveiro) e volvíu a Bembibre no 1924; coa 2ª República(1931-1939) sitúase en Taboada(Niveiro) e no 1958 instálase no lugar actual.

Remodelada casa consistorial, inaugurada o 14 de Xaneiro de 2011

Antes era a casa rosa, e agora é a casa...

Dubra é zona de paso para moitas poboacións importantes hoxe e na antigüedade.
Unha das razóns é que se encontra na depresión meridiana Tuy-Carballo

É tamen lugar de paso para as minas de Xallas.
Moitos sitúan a Vía XX per Loca Marítima do Itinerario de Antonino por Portomouro(Entrepontes), correspondente a "mansio" Ad duos pontes

Véxase éste debuxo do noso veciño Coso(Marcos Castro Vilas), quen sitúa a XX per loca marítima por Portomouro, Coucieiro, Carboeiro, e dirección a Xallas. Ou sexa polo lado oeste do río Dubra.
Outros estudiosos sitúana por Portomouro, Niveiro, Erviñou e dirección a Carballo. Ou sexa polo lado este do río Dubra.

O certo é que coinciden con dous camiños moi(quizais pre romanos), moi antigos.
Ver máis destes camiños en: http://caminhos-patinho.blogspot.com/

Dubra é rico en etnoloxía

Para ver máis fotos de lugares, cousas curiosas, costumes, etc. de Dubra: http://fotosdevaldodubra-patinho.blogspot.com/

Dubra tamén é rica en construccións, tanto civil coma relixiosa

Máis fotos en: http://iglesiasvaldodubra-patinho.blogspot.com/

Tamén ten ritos pagás

Por exemplo este cruceiro nunha "pedra da serpe". Máis en: http://cruceirorial-patinho.blogspot.com/

E non se pode un esquecer da Pedra do Home

Máis en: http://apedradohome-patinho.blogspot.com/

En moitas fachadas hai pedras labradas, curiosas, singulares, por desgracia algunhas fachadas foron mal restauradas e desapareceron escudos heráldicos, marcas de canteiros, etc.

Máis en: http://pedras-dubra-patinho.blogspot.com/

BIBLIOGRAFÍA:

Xerardo Agrafoxo: o hábitat castrexo no Val de barcala, Amaía e o Val do Dubra. Sementeira
Celtiberia.net
Lourdes Romero: Rial
CODOLGA
Carlos Nárdiz Ortiz: El territorio y los caminos de Galicia
Carlos Pereira Martínez: DÚAS ENCOMENDAS TEMPLARIAS GALEGAS DESCOÑECIDAS: LENDO E SAN SADURNIÑO
Eptisa: Pxom de Val do Dubra